Braziliaanse realiteit

Neem nou een doorsnee Brazilië reiziger. De kans is groot dat hij Rio de Janeiro gaat bezoeken, zondermeer een toeristisch hoogtepunt voor velen. Drie dagen, zeker een volle week, is ruim voldoende om de aantrekkelijkheden van die stad te leren kennen, maar niet de Braziliaanse realiteit.

parque-da-tijuca

Die realiteit wordt pas belangrijk nadat de eerste euforie beleefd werd. En die euforie kan even aanslepen, ondanks het feit dat de weg (Linha Vermelho) van de luchthaven van Rio de Janeiro naar het hotel aan het strand van Copacabana, Ipaneme of Leblon uitzichten geeft op de gevaarlijkste sloppenwijken van deze miljoenenstad, een realiteit die toeristen niet graag zien en liefst zo gauw mogelijk vergeten. Immers, al snel ben je op de Aterro de Flamengo met indrukwekkende en fraaie beelden als de Pão de Açúcar (bekend als de suikerbroodrots), de Baia de Guanabara (Guanabara baai) en het mondaine gedoe van Copacabana. Terloops zag je ook het Cristo beeld in de hoogte, op de top van de meer dan 700m hoge Corcovado berg, allemaal voldoende om vooralsnog geen aandacht te besteden aan de rest van Brazilië. Dat komt later wel. Op dit ogenblik kan men enkel vaststellen dat het begrip ‘Cidade maravilhosa’ (wonderbaarlijke stad) niet overroepen is. Nogal wat toeristen die enkele dagen in Rio doorbrengen met de obligate bezoeken aan de suikerbroodrots, het Cristo beeld, en voor het overige de geneugtes van de stranden van Leme, Copacabana en Ipanema ontdekken, krijgen geen kans om zich te ergeren aan de mindere leuke kant van dit toeristische hoogtepunt.

De Lonely Planet reisgids leert dat Rio de Janeiro nog maar een speldeknop voorstelt in vergelijking met de rest van dit grote land. Rio de Janeiro is een van de kleinere deelstaten van Brazilië met een oppervlakte van 43.780 km², wat groter dan Zwitserland (41.285 km²). Het ganse land is 8.515.767 km² groot. België heeft een oppervlakte van 30.528 km² en past dus ongeveer 279 keer in gans Brazilië.

Een besluit om te emigreren kan voorspruiten uit overweldigende indrukken zoals hierboven beschreven, waarbij de realiteit wel eens even opzij gezet wordt. Is die dan zo verschillend van de Europese werkelijkheid? Toch wel. Er vooraf kennis van nemen hoeft de kandidaat emigrant/investeerder niet af te schrikken, integendeel, het hoort nu eenmaal bij een goede voorbereiding.

Wat zoeken kandidaat emigranten, wat willen ze ontvluchten, wat zijn hun verwachtingen? Wordt het beeld dat ze zich van Brazilië vormen niet bepaald door clichés als zonnige stranden, tropische vrouwen en temperaturen, wonderlijke natuur, levenslust, muziek, voetbal en carnaval? Misschien is het goed om op de werkelijkheid te wijzen. De clichés zijn er, zoveel is zeker. Ook de economie deed het niet slecht, ondanks de huidige dip die omschreven wordt als een gevolg van de crisis in andere delen van de wereld. Maar niet alles wat blinkt is goud. De Brazilianen moeten hun hand in eigen boezem steken; hun regering is medeverantwoordelijk als het niet goed gaat met de economie, of als de inflatie op hol slaat. Er zijn trouwens erg veel Brazilianen, meer dan 200 miljoen om precies te zijn. En die willen allemaal werken, wonen, kortom een goed leven leiden. De Braziliaanse regering streeft er naar om hun levenskwaliteit te verbeteren: betere opvoeding, gezondheidszorg, veiligheid en vooral: werk. Werk betekent inkomen, inkomen betekent koopkracht, koopkracht betekent groei. Brazilië verwelkomt buitenlanders, maar het is nogal logisch dat Brazilianen de voorrang krijgen als het gaat om werkverschaffing gaat. En dat verklaart voor een groot deel bepaalde protectionistische maatregelen.

Hebt u voldoende middelen van bestaan, dan kan u overal terecht. Met geld is alles te koop. De meesten moeten echter hun eigen toekomst opbouwen, en dat vraagt een inkomen. Illegaal verblijven en werken in Brazilië valt ten zeerste af te raden. Legaal is al moeilijk genoeg, illegaal leidt enkel tot problemen. Sommigen vragen zich af ‘Hoe word ik een Braziliaan?’. Men wordt geen Braziliaan, dat is enkel weggelegd voor diegenen die hier geboren worden. Komt u naar Brazilië en slaagt u erin om te voldoen aan een van de voorwaarden om een verblijfsvergunning te verkrijgen, dan nog blijft men een ‘gringo’, niet noodzakelijk pejoratief bedoeld.

Hangmat

Hangmatcultuur kent men niet in Brazilië, niettegenstaande dat hangmatten hier erg populair zijn. Zelfredzaamheid is de boodschap. Wie ondernemersbloed heeft en geen moeite heeft met het nemen van bureaucratische hindernissen, die maakt een goede kans om ten gepaste tijde in zijn of haar eigen hangmat uit te rusten. Kindergeld, werklozensteun, ziekenkas, vergeet het maar. In Brazilië moet betaald worden voor een goede school, een goede gezondheidszorg. Brazilië is duur. Er moet gewerkt worden, vaak tegen lonen die lager liggen dan in België of Nederland, en dat in een land waar tegenwoordig alles duurder is dan in de lage landen. Meer verdienen kan ook, maar daar moet men zelf voor zorgen. Tenzij u naar Brazilië gehaald wordt door een bedrijf dat hier ter plaatse geen geschikt personeel kan vinden. Dat zijn echter uitzonderingen. Er zijn niet zoveel ‘knelpuntberoepen’ in Brazilië. Bovendien gaat het dan om omslachtige procedures met een bureaucratische lijdensweg waar bedrijven enkel voor kiezen als er geen alternatief is. Er worden goede lonen betaald voor ambtenaren, politici en hoger opgeleide mensen in diverse sectoren, vrijwel altijd ingevuld door Brazilianen.

Sistema fora do ar (systeem buiten dienst)

foradoarEenmaal gevestigd zal men te maken krijgen met de Braziliaanse bureaucratie en bepaalde gebreken die men best met geduld ondergaat. Alles raakt uiteindelijk opgelost, maar niet zo snel als men gewoon is. Een goed voorbeeld zijn de bekende stopwoorden ‘Sistema fora do ar’. Braziliaanse burgers krijgen er dagelijks mee te maken, ergens in het land, niet altijd op dezelfde plaats, maar wel ergens, dagelijks: “Sorry. We kunnen uw reis niet boeken…‘sistema fora do ar’. De vluchten zijn verhinderd… ‘sistema fora do ar’. We kunnen uw betalingsopdracht niet uitvoeren… ‘sistema fora do ar’. We kunnen geen rijbewijs afleveren… ‘sistema fora do ar’. We kunnen geen paspoort afleveren… ‘sistema fora do ar’. We kunnen de datum van uw voertuiginspectie niet vastleggen… ‘sistema fora do ar’. We kunnen uw weddenschap niet boeken… ‘sistema fora do ar’. We kunnen uw pensioen vandaag niet uitbetalen… ‘sistema fora do ar’. En zo gaat het eindeloos door. Overdreven? Neen hoor.

Doe even de volgende test: typ de url http://www.google.com.br en geef een zoekopdracht in met de woorden ‘sistema fora do ar’. U zal verbaasd zijn van het aantal resultaten, vrijwel allemaal nieuwsberichten die melden dat een of ander systeem het weer eens begeven heeft waardoor de burgers en consumenten het voor een tijdje konden schudden. ‘Sistema fora do ar’ zijn magische stopwoorden geworden in Brazilië. Wie het te horen krijgt, of ermee geconfronteerd wordt via een haastig opgehangen mededeling op een blad papier aan de muur van een of andere publieke dienst, die weet het wel: vandaag zal het niet meer lukken, kom morgen maar eens terug. De economische schade hebben we niet berekend, maar die moet enorm zijn. Kwatongen beweren ook wel eens dat deze beruchte woorden een excuus vormen voor ambtenaren die even willen uitrusten. Of dit nu juist is of niet, het valt wel te begrijpen in bepaalde gevallen. Stel, u hebt een of andere bureaucratisch probleempje op te lossen bij een zetel van Detran (Braziliaanse dienst voor verkeer), ergens in het binnenland. Het kan u overkomen, een voorbeeld:

U staat geduldig aan te schuiven aan een loket rond 11u in de voormiddag, en plots klinken de stopwoorden: ‘sistema fora do ar’, aangevuld met de laconieke mededeling “Kom nog maar eens terug na de ‘almoço’ (lunch)”. De lunchpauze loopt van 12u tot 14u. Velen zijn van ver gekomen om hun probleem op te lossen, staan al sinds 9:00 u aan te schuiven, maar kunnen nu best zelf op zoek gaan naar een ‘almoço’, zonder de garantie dat het ‘systeem weer terug in de lucht’ zal zijn na 14u. Merkwaardig is de berusting van de Brazilianen. De meesten halen hun schouders op en verdwijnen. Een enkeling gromt even. ‘Sistema fora do ar’, oorlogen zijn werkelijk onmogelijk op deze manier. Terroristen maken geen schijn van kans in Brazilië. Voor de anderen: mens erger je niet. De zon schijnt overvloedig, de tropische vruchten zijn heerlijk (foto hieronder), de natuur overweldigend mooi, de Braziliaanse medemens erg hartelijk. Brazilië-reizigers laten de stress best thuis. Zoveel te meer valt er te genieten van de voordelen in het vorige zinnetje.

frutos

Wil u het nog sterker? Hieronder een fictief verhaal dat enkele jaren geleden de ronde deed in Brazilië, via e-mail. Verzonnen zelfspot, met de nodige humor. Niet letterlijk nemen dus, enkel lezen, lachen en genieten. Terroristen maken inderdaad geen schijn van kans in Brazilië.

Terroristische aanslag verijdeld

alqaidaGeheime documenten van de Polícia Federal onthullen een geplande aanslag in Brazilië door de terroristische organisatie Al Qaida. Het doel van de aanslag is het bekende beeld Cristo Redentor, op de top van de Corcovado berg in Rio de Janeiro. De aanslag moet gerealiseerd worden door het overmeesteren van de bemanning van een passagiersvliegtuig dat zich nadien op het beeld zal storten. Al Qaida wil hiermee het hart raken van de “ongelovige Christenen”. De documenten onthullen ook de frustraties van de terroristen die uiteindelijk niet slagen in hun opdracht. Een relaas van de gebeurtenissen:

Twee uitverkorenen van de terroristische organisatie landen in de internationale luchthaven Tom Jobim van Rio de Janeiro, via een vlucht van Air France, op een zondagavond. De missie kent zijn eerste hindernis omdat de bagage van de twee “strijders” per ongeluk al op weg is naar Paraguay, in een ander vliegtuig. Na een pelgrimstocht van 6 uur, er niet in slagend om te communiceren met het personeel wegens gebrek aan kennis van de Engelse taal, besluiten beide terroristen om een hotel op te zoeken, dit op aanraden van Infraero, met het advies om ‘s anderendaags terug te keren in het gezelschap van een tolk.

Beide helden nemen een taxi, zonder te beseffen dat het om een piraten-taxi gaat. De bestuurder heeft snel door dat zijn passagiers ‘gringos’ zijn en maakt twee uur lang rondjes om hen tenslotte te droppen, ergens in de Baixada Fluminense (randstedelijk gebied), uiteraard niet zonder de betaling van een astronomische som geld. Na het uitstappen wordt het duo meteen overvallen door enkele bandieten uit een nabije sloppenwijk en krijgen een pak slaag omdat ze ‘zo weinig te bieden hadden’ na beroofd te zijn door hun taxi-chauffeur.

Maandagmorgen. Dankzij hun training slaagden beiden erin om een hotel te vinden in Copacabana, zo ongeveer rond 7u30 ‘s morgens. De strijders checken in, nemen een douche, eten snel wat en nemen opnieuw een taxi naar de luchthaven, vastbesloten om een vliegtuig te kapen. Helaas. Een enorme verkeersopstropping, veroorzaakt door een betoging van studenten en leerkrachten, laat hun taxi vastlopen op de Avenida Brasil, nabij de favela Manguinhos. Bandieten profiteren van het stilstaande verkeer, overvallen een reeks voertuigen waaronder de taxi. Beide strijders worden beroofd van hun uurwerk.

Even na het middaguur besluiten ze om terug te keren naar het centrum, dit in een poging om de dollars, verborgen in hun onderbroek, om te wisselen in de Braziliaanse munt real. Ze slagen in hun poging, maar komen later tot de vaststelling dat hen vals geld in de handen gestopt werd. Uiteindelijk, rond 16:00u, komen ze weer aan in de luchthaven. Een staking van het personeel van een bekende Braziliaanse vliegtuigmaatschappij stuurt hun plannen voor een kaping in de war. Ook de luchtverkeersleiders staken; zij willen dat hun loon opgetrokken wordt tot hetzelfde niveau als dat van de piloten. Het enige vliegtuig dat klaar is om op te stijgen is van Transbrasil. Helaas kan dat niet opstijgen wegens gebrek aan brandstof. De stakers, zowel piloten, stewards, airhostessen als de luchtverkeersleiders, maken tumult in de vertrekhallen. De oproerpolitie verschijnt en begint op iedereen in te hakken, inclusief op de helden van Al Qaida. Beiden worden meegesleurd naar een politiekantoor omdat ze betrapt werden op het bezit van drugs, snel in hun zakken gestopt door enkele agenten zonder dat ze het merkten.

Rond 18:00u kunnen de helden ontsnappen, dankzij een actie van de misdaadfractie Comando Vermelho die het politiekantoor overvalt om hun makkers te bevrijden. Ze hebben het geluk om geen ‘bala perdida’ (verloren kogel) in hun lijf te krijgen tijdens de schietpartij. Rond 19:00u ‘s avonds komen de strijders weer heelhuids aan in de luchthaven. Aan het balkon van de vliegtuigmaatschappij krijgen ze te horen dat er momenteel niet kan ingecheckt worden: sistema fora do ar, zo luidt het. Beiden, min of meer wanhopig, beginnen zich af te vragen of een aanval op Rio de Janeiro een terroristische daad is, of een werk van barmartigheid.

Om 23:30u, uitgehongerd en bezweet, besluiten beiden om iets te gaan eten in de luchthaven. Het is pas ‘s anderendaags na 16:00u dat ze zich wat beter beginnen te voelen, dit na de opgelopen voedselvergiftiging wegens het consumeren van eetwaren waarvan de vervaldatum overschreden werd. Beiden worden wakker in het hospitaal Miguel Couto, liggend op een draagberrie in de gang. Er waren geen bedden meer vrij. Een verpleegster probeert hen duidelijk te maken dat ze pas weg kunnen na een observatieperiode van 5 dagen.

Zondag 18:20u. De Al Qaida helden mogen het hospitaal verlaten en komen al snel in de buurt van het bekende voetbalstadion Maracanã waar Flamengo net een wedstrijd verloor tegen Paraná Clube, met 6 – 0. De supporters van Flamengo verwarren beide strijders met supporters van de tegenpartij en geven hen een pandoering van jewelste. Een uur later besluiten onze helden om zich eens goed te bezatten, ondanks de regels van hun geloof die alcohol verbiedt. Ze drinken enkele glazen cacháça, ergens in een straatcafé (botequim), zonder te beseffen dat de drank aangelengd werd met methanol. Wat later ontwaken beiden, tot hun grote verbazing, opnieuw in het hospitaal Miguel Couto.

Maandagavond 23:40u. Onze helden slaan op de vlucht, verborgen in een vrachtwagen gevuld met elektrische huishoudtoestellen, op weg naar Minas Gerais. In het gebergte van Serra das Araras wordt de vrachtwagen overvallen door bandieten die het op de lading gemunt hebben. De rovers gooien hen op straat en vluchten met de buit. Uren later worden beiden naar São Paulo gevoerd, in een bestelwagen van een NGO die zich bezig houdt met mensenrechten. In São Paulo aangekomen, worden beiden aan hun lot overgelaten. De strijders hebben honger, gaan op zoek naar iets eetbaars en vallen tenslotte in slaap op het trottoir, onder het afdak van een winkel.

De Policia Federal heeft tot op heden niet onthuld in welk hospitaal beide strijders terecht kwamen, dit na mishandeld te zijn door een groep haters van straatbewoners. Er werd wel vrijgegeven dat het duo zal opgevangen worden in de sector van illegale immigranten, in de hoofdstad Brasília, na het verlaten van de intensieve afdeling van het hospitaal. Dit alles uiteraard na het betalen van de kosten van de deportatie door de betrokkenen.

Beide strijders zijn er nu van overtuigd dat Brazilië de beste optie is voor het opleiden van Al Qaida strijders.

Moraal van het verhaal: een betrouwbare man/vrouw ter plaatse met enkele jaren ‘Brazilië-ervaring’, is goud waard voor eender wie die iets wil doen in dit immense land. Voor het overige, niet letterlijk nemen. Dit alles zal u heus niet overkomen wanneer u naar Brazilië reist.

De boodschap van dit hoofdstuk moge duidelijk zijn: het is mogelijk om een toekomst op te bouwen in Brazilië mits u beschikt over wat spaargeld (leningen zijn hier peperduur), een sterk uithoudingsvermogen, veel geduld, bereidheid om de taal te leren (spreken, lezen en schrijven!), een ‘mens-erger-je-niet’ houding en het besef dat de Braziliaanse regelgeving en dito gebreken moeten gerespecteerd & ondergaan worden, of men dat nou leuk vindt of niet.

Emigreren is trouwens ook ‘investeren’. Naar Brazilië komen met het idee ‘Bei uns ist alles viel besser‘ is een verkeerd uitgangspunt. Brazilianen zitten niet te wachten op kritiek, die geven ze zelf wel. Hebt u nog twijfels, lees dan de volgende pagina. Er zijn voldoende Europese immigranten in Brazilië die het allemaal kunnen bevestigen, aanvullen, corrigeren of ontkennen. Uzelf vooraf uitgebreid informeren is geen overbodige luxe, integendeel. Voorkomen is beter dan genezen.

Pro’s & Con’s van leven/wonen/werken in Brazilië

Advertenties