Wonen

“Mijn huis, mijn leven”, de slogan van het sociale woonprogramma van de Braziliaanse regering. Het programma bestaat vooral uit financiële steun voor een totaal van 34 miljard reais, ofwel de bouw van 1 miljoen woningen en appartementen. Om te kunnen genieten van het programma mag het totale familiale inkomen niet hoger zijn dan R$ 4.650. De maandelijkse terugbetaling van de financiering moet minstens R$ 50 bedragen. Al naargelang de regio mag de woning niet meer kosten dan 80.000, 100.000 of 130.000 reais.

Wonen in Brazilië

Een vaak gestelde vraag aan ons adres luidt: “Hoe is het om te wonen in Brazilië?”. Dat is een eenvoudige vraag maar het antwoord kan eigenlijk niet anders dan complex zijn. De “Federação das Indústrias” van Rio de Janeiro liet in 2009 een vergelijkend onderzoek uitvoeren dat moest uitwijzen welke Braziliaanse stad nu de beste was om in wonen. Hierbij werden parameters gebruikt als opvoeding, gezondheidszorg, inkomen en werkgelegenheid via officiële gegevens van de ministeries van opvoeding, gezondheid en arbeid. De uitslag was niet echt een verrassing voor wie Brazilië een beetje kent: van de top 100 van de beste Braziliaanse steden om te wonen en leven bevindt een grote meerderheid zich in de staat São Paulo. Op nummer 1 stond São Caetano do Sul, de volgende 26 in het rijtje zijn eveneens steden uit die staat. Verder, nog steeds volgens de uitslag van dat onderzoek, is het goed wonen/leven in Vitória (Espirito Santo), Londrina (Paraná), Itabira (Minas Gerais) en in Macaé (Rio de Janeiro).


São Caetano do Sul

Rio de Janeiro, Curitiba, São Paulo, Fortaleza, Salvador, Aracaju, Recife e.v.a. hebben ook hun aantrekkelijkheden maar komen desondanks niet voor in de top honderd. Dat kan verklaard worden door de beperkte criteria die werden gehanteerd voor het onderzoek. Iemand kan vele redenen hebben om op een welbepaalde plaats te gaan wonen, en evenveel redenen om dat niet te doen. De staten Minas Gerais, Espirito Santo, Rio de Janeiro en São Paulo (vooral deze laatste) scoren goed tot zeer goed op economisch vlak. Dit is iets minder voor Paraná, Rio Grande do Sul en Santa Catarina waar de levenskwaliteit niettegenstaande enigszins beantwoordt aan Europese standaarden. Het noordoosten gaat er op vooruit maar het zal nog even duren vooraleer het daar op economisch vlak even goed zal gaan als de eerder genoemde toppers. Dat wil niet zeggen dat men er beter niet gaat wonen. Het hangt gewoon af van de prioriteiten die gesteld worden. Daarom een korte omschrijving.


In het hartje van een van de dichtsbevolkte wijken ter wereld: Copacabana (Rio de Janeiro).

“Waar” wonen in Brazilië

Minas Gerais, Espírito Santo, Rio de Janeiro en São Paulo: voor hen die professioneel actief willen zijn, een breder aanbod van onderwijs & gezondheidszorg wensen en wat meer kansen willen op de arbeidsmarkt. São Paulo vormt hierbij de top. In geen enkele andere staat zijn er zoveel bedrijven actief, het BNP is er het hoogst van gans Brazilië en de kuststreek is er aantrekkelijk genoeg voor eenieder die strand, zee en zon dichtbij wil. Minas Gerais heeft geen kuststrook maar een historisch karakter, een prachtige natuur en een dynamische hoofdstad (Belo Horizonte). De reputatie van Rio de Janeiro behoeft geen toelichting. In gans de staat zijn er onnoemelijk veel mooie plekjes om te wonen. Een goed voorbeeld daarvan is de Serrana regio met veel bergen en groen. Espírito Santo heeft een bloeiende industrie (en dus meer werkgelegenheid), maar ook erg mooie stranden.


Vila Velha in de staat Espírito Santo.

Paraná, Santa Catarina en Rio Grande do Sul: voor hen die ergens willen wonen waar een klimaat heerst dat vergelijkbaar is met dat van West-Europa. Curitiba (hoofdstad Paraná) is erg netjes en goed georganiseerd. Santa Catarina lijkt wat op Duitsland, niet in het minst door de vele Duitse tradities die er nog steeds heersen (dankzij Duitse immigranten en hun afstammelingen). Rio Grande do Sul grenst aan Uruguay en Argentinië. Het kan er bepaald koud zijn in de winter.


Een bushalte in Curitiba (Paraná), beter gekend als “Tuba”.

Maranhão, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe, Piauí en Bahia: voor hen die altijd zon en warmte willen. Sommige Brazilianen (vooral in zuidelijke staten) doen wat smalend over de “Nordestinas” die volgens hen achterop hinken bij de rest van Brazilië. Dat heeft veel te maken met historische achtergronden, maar ook met de steeds aanwezige warmte (op sommige plaatsen ook veel droogtes) die de werklust ondermijnt. Hoe dan ook, er is een forse groei bezig (vooral in Bahia) en het toerisme scoort er erg hoog. Steden als Salvador, Maceió, Recife, Natal en Fortaleza zijn geliefkoosde trekpleisters voor velen, ook voor Braziliaanse toeristen. Wie kiest voor Piauí moet tegen de nooit aflatende hitte kunnen.


Teresina, de hoofdstad van Piauí, met ruim 800.000 inwoners. Wie hier wil wonen moet tegen de warmte kunnen.

Roirama, Amapá, Amazonas, Pará, Tocantins, Acre, Rondônia, Mato Grosso, Goiás en Mato Grosso do Sul: voor hen die niet terugschrikken voor avontuur en graag ergens willen wonen waar de wilde, maar ook prachtige flora en fauna nooit ver uit de buurt is. Brazilianen wonen graag dichtbij de kust en als ze het over die staten hebben, dan worden die vaak verzameld onder de gemeenschappelijke noemer “interior” (binnenland), ook al hebben enkele van die staten ook een fraai stukje kust.


Typisch houten huisje diep in de staat Amazonas, niet voor iedereen geschikt. Een breedband verbinding zal u hier niet aantreffen.

Nutsvoorzieningen als internet en kabeltelevisie zijn vrijwel overal beschikbaar. Echter, zoveel te meer men het binnenland intrekt, zoveel te groter is de kans dat men daar geen of minder dekking vindt voor de gsm, of een breedband kabelverbinding. Telefoonproviders breiden hun G3-internet aanbod wel voortdurend uit, een (nog niet echt goed werkend) alternatief als er geen kabelverbinding beschikbaar is (uiteraard enkel in de gebieden waar de gsm goed werkt). In bepaalde wijken van sommige grote steden (bijvoorbeeld in Copacabana, Rio de Janeiro) wordt het internet gratis en draadloos aangeboden aan de bevolking via een antenne.

“Hoe” wonen in Brazilië

Hoe het dan is om te “wonen in Brazilië” hangt sterk af van iemand’s wensen en verwachtingen. Als men de keuze gemaakt heeft m.b.t. “waar”, dan volgt de nieuwe stap “hoe”. Enorm veel Brazilianen wonen in een flat of flatje. Dat is een gevolg van het steeds aanwezige besef dat veiligheid een prioriteit is voor de meesten, zeker als het om een ganse familie gaat met een of meerdere kinderen. Wie het zich kan veroorloven gaat in een ruime flat wonen, in een condomínio (gemeenschap van eigenaars) met allerlei toeters en bellen zoals een ruimte om te feesten, barbeque (churrasco), staanplaats(en) voor de auto(s) al dan niet overdekt, fitnesszaal, sauna, zwembad en vooral een goede bewaking die ervoor zorgt dat ongewensten niet binnen kunnen. Een condomínio kan horizontaal of vertikaal zijn (appartementsgebouw of een verzameling woningen). De meeste Brazilianen wonen echter in een bescheiden appartement, met 1 of 2 slaapkamers, een salonnetje (geen living dus), keuken, badkamer, een bescheiden terrasje en al dan niet een extra kamertje met douche voor een inwonende meid (empregada doméstica). Ook voor hen is de veiligheid belangrijk, maar in de meer bescheiden appartementsgebouwen is de toegang al wat gemakkelijker, ook al is er een portier in de buurt. En dan zijn er nog de zogenaamde “conjuntos habitacionais”, echte sociale woonblokken met een minimum voorzieningen, kleine flatjes en meestal zonder terras. De gemeenschappelijke kosten zijn er erg laag en de muren erg dunnetjes. Een conjunto habitacional kan ook bestaan uit wat rijen huisjes, tegen elkaar geplakt. Die toegang tot dergelijke conjuntos geschiedt meestal via een slagboom die geopend wordt door een portier.


Enkele recent gebouwde “Conjuntos Habitacionais” in São Paulo.

Huizen

Brazilianen die het zich kunnen veroorloven om in een huis te wonen (aangekocht of gehuurd) kiezen bij voorkeur voor een woning in een gesloten condominium. Dat is dan een terrein, omringd door een hoge muur, dikwijls met glasscherven of een elektrische draad bedekt. Enkel de bewoners hebben vrije toegang. De poorten zijn automatisch te openen & sluiten met een afstandsbediening, ofwel worden ze geopend door de “zelador” (hoofd van het personeel van een condominium) of de “porteiro” (portier) vanuit zijn “guarita” (portiershokje). De infrastructuur van een dergelijk condimínio is meestal dezelfde zoals die hierboven beschreven werd, al dan niet met meer voorzieningen, afhankelijk van de graad van het aangeboden leefcomfort m.b.t. tot het prijskaartje (zowel huren als kopen).


Toegang tot een horizontaal condominium met 24/24u aanwezigheid van een “porteiro” in zijn “guarita”.

Wie een individuele woning koopt of huurt, al dan niet losstaande of een rijtjeshuis, is op zichzelf aangewezen, en moet zorgen voor zijn eigen veiligheid. Op het platteland is dat niet onoverkomelijk. In de steden (zeker in de grote metropolen) is het risico op inbraak, overval of diefstal wel degelijk iets om rekening mee te houden. In deze categorie kunnen wel goede zaakjes gedaan worden. Wie er niet voor terugschrikt om een woning te kopen of te huren die geen deel uitmaakt van een condomínio zal doorgaans goedkoper kunnen wonen.

Het uiterlijk

Woningen en appartementen in de betere condomínios worden gewoonlijk goed onderhouden en krijgen op tijd en stond een likje verf. Individuele woningen zien er dikwijls minder fraai uit. Eenieder die voor het eerst kennis maakt met Brazilië schrikt zich meestal een hoedje als hij/zij ziet hoe sommige Brazilianen hun huizen laten verkommeren aan de buitenkant: afbladderende verf, barsten in de muren, een bouwvallige indruk, rommel en afval rondom. Uitzonderingen (en die zijn er zeer zeker) bevestigen de regel. De oorzaak van deze verkommering moet niet ver gezocht worden. Ondanks de sterke groei van het land ontbreekt het nog vaak aan de nodige middelen, en worden de beschikbare fondsen gebruikt voor andere prioriteiten (school, gezondheidszorgen, levensmiddelen e.d.). Daarnaast zijn er de vele favela’s in en rond de grote steden, niet meteen een omgeving waar men graag zou wonen. In die favela’s en ook elders wordt vaak illegaal gebouwd, meestal kleine bakstenen hokjes die kris-kras op elkaar gestapeld worden. Langs de andere kant streven zelfs de armsten naar netheid en zal men binnenin de woningen vaak vaststellen dat ze goed onderhouden zijn, voor zover mogelijk. In het algemeen kan gesteld worden dat ruimtelijke ordening bepaald niet bovenaan het lijstje van de prioriteiten staat in Brazilië.


Op elkaar gestapelde hokjes. Ook hier wonen mensen.

“Sair do aluguel”

De groei van de Braziliaanse middenklasse is een feit. Veel meer mensen dan ooit voorheen kunnen zich nu een eigen woning veroorloven, zij het dan mits afbetaling van een lange termijn lening. Ondanks de steunmaatregelen van de overheid, wegen de intresten nog altijd zwaar. Maar “sair do aluguel” (niet meer hoeven te huren) is de natte droom geworden van ieder jong Braziliaans gezin. Er wordt enorm veel gebouwd en de Brazilianen trekken “en masse” naar allerlei beurzen waar diverse bouwpromotoren hun projecten voorstellen en verkopen “na planta” (op plan, de werken moeten nog beginnen, of ze zijn er net aan begonnen). De meerderheid van die opkomende middenklasse koopt een bescheiden appartementje van 2 slaapkamers zoals hoger beschreven.

Kandidaat emigranten die naar Brazilië willen en er dus ook moeten wonen, moeten kopen ofwel huren. Het is zo goed als uitgesloten dat een immigrant een hypothecaire lening zou kunnen afsluiten met een Braziliaanse bank, tenzij hij (na het bekomen van een verblijfsvergunning) gaat werken en een inkomen kan aantonen. Huren is ook niet zo eenvoudig. De meeste eigenaars eisen een “fiador” (iemand die zelf eigenaar is en borg wil staan) in het huurcontract. In dergelijke gevallen wordt dan dikwijls naar een fiador gezocht in eigen familie- of kennissenkring.

Braziliaanse woningen geven dikwijls de indruk veel te klein te zijn, t.t.z. naar Europese normen en het valt soms moeilijk te begrijpen hoe grote gezinnen met veel kinderen erin slagen om in vrede bij elkaar te leven op dergelijke kleine oppervlaktes. Brazilianen zijn dat evenwel gewoon. Kinderen worden met zijn allen in stapelbedden gestopt. En er kan altijd nog wel eentje bij, ook al moet er op de sofa geslapen worden, ofwel op een matras op de vloer. Dit is trouwens een van de redenen waarom nogal wat gehuwde koppels regelmatig naar een motel trekken. Daar vinden ze de privacy die hen thuis ontbreekt. Een andere eigenaardigheid waar de Europeaan altijd even moet aan wennen, is het gebruik van elektrische douchekoppen. Dubbele beglazing & dito muren of isolerende materialen komen weinig voor, uiteraard omdat het meestal niet nodig is. Airco’s en ventilatoren zijn wel algemeen aanwezig.


Een “chuveiro” (elektrische douchekop), in dit geval met een bedenkelijke- en allesbehalve veilige bedrading.

Tenslotte dit nog, wonen in Brazilië is niet zo verschillend van elders wonen. “Oost-West, Thuis Best” geldt ook voor Brazilianen die erg veel waarde hechten aan een eigen nestje.

Foto’s: Wikimedia Commons

Over deze advertenties

Een Reactie op “Wonen

  1. Pingback: wonen in een Braziliaans interieur·

Reacties zijn gesloten.