Braziliaanse politie

De arm(en) van de Braziliaanse wet

Inleiding

Is het nu werkelijk zo gevaarlijk om naar Brazilië te reizen, of er te gaan wonen? Hoe zit dat nu met al die verhalen over corrupte politiemannen, doodseskaders, privé milities? Kan men niet zonder een lijfwacht op straat lopen zonder het gevaar aangevallen te worden door een bandiet met een zwaaiend wapen in de handen? Is er verbetering in het zicht? Wie is eigenlijk de politie en hoe zijn zij gestructureerd? Wat betekenen al die verschillende korpsen, wie doet wat en wie is hun baas? Zijn zij werkelijk zo onbetrouwbaar en corrupt, of zijn er gebreken in het Braziliaanse overheidsbeleid die hen krediet geven? Lees hieronder…

Angst voor geweld

In reacties aan het adres van deze website wordt vaak melding gemaakt van het geweld in Brazilië. Kandidaat reizigers en/of emigranten worden soms afgeschrikt door de vele berichten in de media, ook Europese media. Een voorbeeld: “Ik kom op vakantie in Rio de Janeiro. Raad u mij aan om een bodyguard in te huren?” Neen, zo erg is het niet. Zoals het ook al elders op deze website werd uitgelegd: een verstandige reiziger neemt enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen zoals hij die ook zou nemen in andere grote wereldsteden. Die kunnen verschillen van plaats tot plaats. In het binnenland is er veel minder of zelfs helemaal geen gevaar. In de grote steden zijn de ongelijkheden (en dus ook de risico’s) groter, ook al schijnt er licht aan het einde van de tunnel door de economische boom waardoor de arme onderlaag van de bevolking meer kansen krijgt.

Oorzaken

Het is trouwens niet alleen de cirkel van armoede, gebrek aan onderwijs & gezondheidszorg en het grijpen naar wapens om te overleven die geweld veroorzaakt, maar evenzeer de aanpak van de autoriteiten. Anders gezegd: de “law enforcement” vertoont nog vele gebreken. Ook al heeft de Braziliaanse politie een slechte reputatie, ze zijn nog steeds onderbemand en slecht betaald. Dat is geen excuus voor het gedrag van sommigen, maar het verklaart het wel. De politie is erg goed in het aanpakken van daklozen, straatventers, illegale taxichauffeurs en andere marginalen, maar geeft soms de indruk minder hard op te treden tegen de zwaarbewapende drugshandelaars die dikwijls verdoken connecties hebben met de politie en bovendien financieel erg machtig zijn. Algemeen wordt aangenomen dat de slechtbetaalde politie dikwijls een oogje dicht knijpt in ruil voor smeergeld. Er zijn ook nogal wat Brazilianen die voorstander zijn van een harde en paramilitaire aanpak, inclusief doodseskaders, maar dat is beslist geen meerderheid. Dergelijke “dead squad’s” komen trouwens steeds minder voor, hoewel ieder geïsoleerd geval er nog steeds eentje teveel is. Idem dito voor privé milities die in sommige arme wijken van grote steden de plak zwaaien. Statistieken wijzen uit dat de meerderheid van de bevolking in stijgende volgorde voorstander is van de uitbreiding van het politiekorps (49%), het scheppen van meer werk (68%) en het verbeteren van de opvoeding (75%) om het probleem van het vele geweld aan te pakken.

Verbeteringen

Brazilië heeft nu eenmaal (een verdiende) wereldreputatie op het vlak van geweld. Tussen 1993 en 2003 vielen er jaarlijks gemiddeld meer dan 32.000 slachtoffers als gevolg van schietwonden. Dat aantal lag hoger dan het aantal slachtoffers bij conflicten in Oost-Europa, Nicaragua, El Salvador, Guatemala, Algerië of zelfs bij de eerste Golf oorlog. Het prijskaartje van al dat geweld is ook niet mis: enkel al in 2004 liep dat op tot R$ 92 miljard. Maar het tij begint te keren. Voor het eerst in de geschiedenis van Brazilië beginnen de moordcijfers te dalen. Dit heeft natuurlijk veel te maken met de boom in de economie. Minder werkloosheid betekent meer koopkracht en dus minder redenen om in de misdaad te stappen. Belangrijker nog waren de nieuwe en strengere regels betreffende wapenverkoop die in 2003 in voege traden. De grote meerderheid van de wapens in omloop zijn niet geregistreerd, maar het is nu wel veel moeilijker om wapens te kopen. Enkel al in São Paulo zakte het aantal geregistreerde wapens van 80.000 naar 3.000, ook al omdat bestaande vergunningen niet meer vernieuwd werden. In Rio de Janeiro daalden de moordcijfers van 46 per 100.000 in 2002 naar 39 per 100.000 in 2006. Idem dito in Recife, een van de meest gewelddadige steden van Brazilië. De daling van de moordcijfers is het meest opvallend in de staat São Paulo: van 36 per 100.000 in 1999 naar 11 per 100.000 in 2007. In de stad São Paulo zakte het aantal doden door geweld van bijna 13.000 naar 5.000, in acht jaar tijd.

Die verbetering kwam er niet alleen door de verstrenging van de wapenwetgeving, maar ook door een betere controle op de verkoop van alcohol en de aanpak van de drugshandel. Volgens de Braziliaanse politie is er veel te danken aan de uitbreiding van het korps met een forse groei van het aantal officieren, en aan de introductie van een nieuw computersysteem, “Infocrim” geheten. Misdaadspecialisten zijn echter nog niet overtuigd, ook al erkennen ze de positieve trend. Het aantal diefstallen en berovingen is nog steeds erg hoog, en de politie wordt nog steeds beschuldigd van corruptie, onnodig geweld en misbruik van autoriteit. Volgens hen moet er veel meer geïnvesteerd worden in nieuwe stadscentra’s en moeten er meer inspanningen gedaan worden om het nog steeds grote aantal illegale wapens te verminderen. Ook moet er een nieuwe campagne voor ontwapening komen en meer ingegrepen worden in de arme gemeenschappen. Een vorige campagne waarbij de regering geld aanbood om wapentuig terug te kopen zorgde ervoor dat 500.000 illegale wapens van de straat gehaald werden.

De politie

In tegenstelling tot het algemeen negatief beeld over de Braziliaanse politie zijn de meeste van hen eerlijke, hardwerkende en onderbetaalde mensen. Het valt niet te ontkennen dat de kleine (en soms grotere) gevallen van corruptie het nieuws halen, excessen zijn nu eenmaal nieuws en dus voer voor de media. De corruptie wordt ook in de hand gewerkt door de gewone burger die uit gemakzucht meedoet en de voorkeur geeft aan wat “zakgeld” boven een normale boete. Indien diezelfde burger zijn eigen ongelijk zou erkennen en zijn verantwoordelijkheden zou nemen, dan staat de politieman machteloos en is hij wel verplicht om een keuze te maken: ofwel past hij de wet toe, ofwel laat hij de overtreder gaan zonder meer.


Het embleem van de Polícia Federal

De Polícia Federal is een van de best werkende korpsen van Brazilië. Zij komen vrijwel dagelijks in het nieuws met nieuwe arrestaties, het oprollen van bendes, de aanpak van de corruptie, de strijd tegen drugshandel en smokkel. Er wordt veel gebruik gemaakt van het afluisteren van telefoons (zelfs overdreven) en het filmen met verborgen camera’s. Dit heeft er de jongste jaren toe geleid dat er een bepaald angstklimaat ontstond bij overheidsambtenaren en politici. Met andere woorden: ja, er bestaat nog steeds corruptie maar er wordt iets aan gedaan. Politiemensen en rechters kampen echter met een verouderde rechtspraak waardoor straffeloosheid nog steeds meer de regel is dan uitzondering. Het feit dat de Braziliaanse gevangenissen massaal overbevolkt zijn draagt ook al niet bij tot een oplossing.

Door de verschillen in de wetgevingen en beschikbare fondsen van de afzonderlijke staten kan het gebeuren dat politiemensen onvoldoende opgeleid worden. Hierdoor worden sommigen de straat opgestuurd zonder ooit eerder een kogel te hebben afgevuurd. Bij de mogelijke gevolgen van een gebrekkige opleiding hoeft geen tekeningetje gemaakt te worden.


Kogelvrije vesten, geen machtsvertoon maar pure noodzaak

Last but not least staan politiemensen machteloos tegen de vele koelbloedige moorden op leden van hun korps. In sommige steden is het zo erg dat een politieman zijn uniform verbergt voor de omgeving en het pas aantrekt als hij begint te werken. Mensen die een politieman als buur hebben, weten dat vaak niet eens. Brutale en koude misdadigers weten het wel omdat ze zelf uitzoeken wie bij de politie werkt, wat hij er doet en waar hij zich bevindt. Dergelijke criminelen hebben garnalenstront in hun kop, maar lopen wel rond met oorlogswapens waarbij de wapens van de politie het moeten afleggen. De moorden gebeuren vaak op klaarlichte dag, en op een bijzonder laffe manier waarbij zelfs in de rug geschoten wordt. Het gaat om executies, noch meer noch minder. Het is dan ook heel gewoon om politiemensen in Braziliaanse steden voortdurend te zien rondlopen met een kogelvrij vest en het wapen in de handen. Het mag bijgevolg ook geen verwondering wekken dat er nog al wat frustratie bestaat bij de Braziliaanse politie. Die politie bestaat uit verschillende organen die bovendien soms ook nog verschillend zijn van staat tot staat. Voor buitenlanders is de structuur van al die verschillende korpsen vaak een ingewikkelde doolhof waar men moeilijk uit wijs raakt. Daarom hieronder een woordje uitleg.

De structuur van de Braziliaanse politie in een notendop

Polícia Federal: de naam van het nationale politiekorps dat onder leiding staat van het Ministerie van Justitie. Zij staan in voor de publieke orde & veiligheid en voor de vrijwaring van het Braziliaanse patrimonium. Concreet zijn zij verantwoordelijk voor de controle van de grenzen en immigratie, de zee en luchthavens. Ook werken zij op nationaal vlak in de strijd tegen drugshandel en smokkel, en in de uitvoering van onderzoeken van het Ministerie van Justitie.

Polícia Militar: de naam van de preventieve politiemacht van de staat. Iedere Braziliaanse staat heeft zijn eigen korps dat onder het bevel staat van een “Coronel” in de functie van “Comandante Geral”. De algemene verantwoordelijkheid berust bij de gouverneur van de staat. Het gaat eigenlijk om militairen die deel uit maken van de reserve van het “Sistema de Segurança Pública” en de “Defesa Social Brasileiro”, net als de brandweerkorpsen (Corpos de Bombeiros Militares). Ook speciale troepen zoals de bekende BOPE (Batalhão Operacional de Policias Especiais) in Rio de Janeiro of de GATE (Grupo de Ações Táticas Especiais) in São Paulo maken deel uit van de Polícia Militar. Het korps van de Polícia Militar in São Paulo is het grootste van Brazilië met 140.000 manschappen.


Een “Delegacia” in Rio de Janeiro

Polícia Civil: de naam van de onderzoekspolitie van de staat. Iedere Braziliaanse staat heeft zijn eigen korps dat detective werk uitvoert, een soort FBI dus. Lokaal staan deze korpsen (delegacias) onder leiding van een “delegado”. Per staat is er een algemene leiding: Chefe de Polícia, Delegado Geral de Polícia of een Superintendente da Polícia Civil (verschilt van staat tot staat).


Een helikopter van de Polícia Civil tijdens een actie

Força Nacional: de ingekorte naam voor de “Força Nacional de Segurança Pública” (FNSP), een orgaan dat ontstond in 2004 en dat onder leiding staat van het “Secretaria Nacional de Segurança Pública” (SENASP), een afdeling van het Ministerie van Justitie. Zij komen enkel in actie na een verzoek van een gouverneur als er een gevaar dreigt dat de lokale politiemacht de controle verliest.


Leden van de “Força Nacional” tijdens een plechtigheid

Polícia Rodoviária Federal: de federale wegenpolitie o.l.v. het Ministerie van Justitie. Zij controleren het verkeer en de toepassing van de verkeerswetten, voeren snelheidscontroles uit en werken vaak samen met de hulpdiensten bij ongevallen.


De “Polícia Rodoviária”, de Braziliaanse wegenpolitie

About these ads