Kroniek van een strijd 21/03/2009

Het Braziliaanse Hooggerechtshof STF (Supremo Tribunal Federal) nam deze week een historische beslissing, een overwinning in de strijd om de rechten van de Indianen. Het besluit om het reservaat Raposa Serra do Sol intact te houden is een belangrijk precedent met betrekking tot soortgelijke reservaten in Brazilië. Deze week viel de beslissing met 10 stemmen tegen 1: een gebied van 1,7 miljoen hectaren blijft voortaan enkel voorbehouden aan de Indianen. De rijsttelers legen zich neer bij het besluit en zullen enkel in beroep gaan tegen het vooropgestelde bedrag van de schadevergoeding. Er zijn wel enkele forse voorwaarden verbonden aan het besluit. Er mogen in het gebied militaire installaties geïnstalleerd worden, het leger en de Federale Politie heeft vrije toegang, de regering mag het gebied gebruiken voor onderzoek en uitbating van de natuurlijke bronnen, energie centrales of mijnen. Toch vieren de Indianen feest, ook al zijn er onder hen nogal wat die hun werk zullen verliezen door het vertrek van de rijsttelers.

Indianen uiten hun vreugde over de beslissing van het STF in de hoofdstad Brasília. Foto: José Cruz/ABr

De geschiedenis

Het Indianen reservaat Raposa Serra do Sol ligt in het noordwesten van de staat Roraíma, aan de grens van Guiana en Venezuela. Het reservaat is 1,7 miljoen hectaren groot en er wonen bijna 19.000 “Indígenas”: Makuxi, Wapixana, Ingarikó, Taurepang en Patamona Indianen. De eerste wet omtrent deze enclave erkent de gronden tussen de rivieren Surumu en Cotingo als het land van de Macuxi en Jarícuna Indianen, in de periode 1917-19. In 1977 begint een werkgroep van Funai de grenzen te bepalen van de Indianengronden, maar het werk wordt niet afgemaakt. Nieuwe werkgroepen herbeginnen in 1979 en in 1984. In dat laatste jaar worden 1,5 miljoen hectaren toegewezen aan de Indianen. Drie nieuwe werkgroepen verfijnen de grenzen in de periode 1988-93. In 1993 verschijnt er een besluit in het Braziliaanse staatsblad dat een gebied erkent van 1,67 miljoen hectaren. In 1996 ondertekent de toenmalige president Fernando Henrique Cardoso dat groepen die zich benadeelt voelen door de afbakening van het reservaat, protest mogen indienen. In totaal worden er 46 protesten ingediend, afkomstig van de regering van de staat Roraíma en van een aantal “fazendeiros”. De toenmalige minister van justitie wijst de protesten af maar het gebied werd wel gereduceerd tot 300.000 hectaren. In 1998 ondertekent zijn opvolger Renan Calheiros een besluit dat de beslissing permanent maakt. In 2002 wordt een petitie van de staat Roraíma voor een veiligheidsmandaat tegen het reservaat geweigerd door het Superior Tribunal de Justíça (STJ). Op 15 april 2005 wordt het reservaat gehomologeerd. Met dat decreet verlaten de meerderheid van de blanken het gebied, maar een groep van 6 fazendeiros (rijsttelers) weigert weg te gaan. Drie jaar later trekt de Polícia Federal naar het gebied met 150 manschappen om de niet-Indianen te verwijderen. De actie eindigt met een hevige confrontatie tussen de rijsttelers, de Indianen en de politie. De zaak kwam tenslotte voor het Supremo Tribuno Federal (STF) die na maandenlang palaveren eindelijk besliste in het voordeel van de Indianen.