Chico Mendes 20 jaar dood 22/12/2008

Het was op 22 december 1988 dat een geweerschot een einde maakte aan het leven van Francisco Alves Mendes Filho, beter gekend als Chico Mendes (foto), een vakbondsleider en een rubbertapper die het symbool was van het behoud van het regenwoud. Twintig jaar later hebben zijn ideeën nog steeds invloed op hen die voorstander zijn van een politiek van duurzame ontwikkeling. De pionier van de Braziliaanse milieubeschermers werd geboren en groeide op in een gemeenschap van rubbertappers in Xapuri, in de staat Acre. “Hij was altijd al een vredelievende, zachtaardige en intelligente jongen die veel las. Hij was erg rustig”, zo herinnert zich zijn tante, Cecilia Mendes. Chico Mendes was een kenner van het oerwoud en een verdediger van het gebruik van natuurlijke bronnen, maar wel zonder ze uit te putten. Neef en kameraad Sebastião Teixeira Mendes herinnert zich dat het begrip duurzame ontwikkeling de voornaamste bezorgdheid was van Chico die daar voortdurend op hamerde.

De strijd tegen de ontbossing, ten voordele van veekwekers, werd intenser in de jaren zeventig en kreeg de aandacht van de nationale en internationale pers toen groepjes rubbertappers regelmatig menselijke hindernissen begonnen te vormen die het de kettingzagers onmogelijk maakten om hun vernietigend werk uit te voeren. Deusamar Mendes, schoonzuster van Chico, herinnert zich heel goed dat die menselijke barrières niet alleen uit mannen bestonden, maar dat er ook meegedaan werd door de vrouwen en de kinderen. Zo gauw er iemand hoorde van een nieuwe ontbossing, werd iedereen vliegensvlug bij elkaar getrommeld, trokken met zijn allen naar de plek van het onheil, bouwden er een snel een geïmproviseerd kamp en vroegen de kettingzagers om op een vredevolle manier weg te gaan.

Chico Mendes werd de leider van de rubbertappers, secretaris van het “Sindicato dos Trabalhadores Rurais” (STR) van Brasiléia, en richtte vervolgens een lokale afdeling van het STR op in Xapuri. Hij werd ook de leider van de “Central Única dos Trabalhadores no Acre”, gemeenteraadslid voor de MDB (Movimento Democracia Brasil, oppositie tegen de toenmalige militaire dictatuur) en was er bij toen de PT ook opgericht werd in Acre, samen met voormalige minister van milieu Marina Silva (foto) en de huidige gouverneur van Acre, Binho Marques. Vanaf toen werden alle milieukwesties binnen de syndicale beweging door Chico aangebracht en behandeld. In 1987 kreeg hij van de Verenigde Naties de prestigieuze “Global 500” prijs. Met de confrontaties en weerstand tegen de landeigenaren groeide ook het aantal bedreigingen tegen zijn persoon, iets waar hij mee leerde leven. Het kwam zo ver dat hij bij de autoriteiten een lijst indiende van namen van landeigenaren die hem bedreigden. De namen van Darly Alves en diens zoon Darci, uiteindelijk veroordeeld voor de moord, stonden eveneens op die lijst. “Pistoleiros” staken briefjes met bedreigingen onder Chico’s deur, pleegden dreigtelefoontjes. Een van hen zei: “Je einde is nabij, je zult een mooie Kerstmis hebben”. Het was een aangekondigde dood, en Chico had de ganse wereld al ingelicht voor het gebeurde, aldus Deusamar Mendes.

Grootgrondbezitter Darly Alves en zoon Darcy werden respectievelijk beschuldigd als aanstoker en uitvoerder van de misdaad. In 1990 werden beiden veroordeeld tot 19 jaar gevangenisstraf. In februari 1993 wisten ze te ontsnappen uit de gevangenis van Rio Branco, drie jaar later werden ze weer opgepakt. In september van dit jaar stonden de autoriteiten toe dat Darly gewoon huisarrest kreeg omwille van zijn leeftijd (71). Onlangs geïnterviewd door een televisie verslaggever zei Darly dat hij en zijn zoon niets te maken hadden met de moord op Chico Mendes, maar dat die zelf verantwoordelijk was voor zijn dood.

Website Chico Mendes: http://www.chicomendes.org/