De Schotse journalist John Fitzpatrick (levend en werkend in São Paulo) schreef een interessant stukje over de nieuwe Braziliaanse middenklasse onder de titel “Brazil Becomes Middle Class but Not Bourgois”. Het artikel maakt meteen duidelijk dat Brazilië niet langer kan gezien worden als een natie waar een kleine elite zichzelf vetter mest temidden van een grote massa, levende in grote armoede. Meer dan de helft van de Braziliaanse bevolking (om en bij 100 miljoen mensen) behoort tegenwoordig tot de middenklasse. Statistieken wijzen uit dat 52% van de Braziliaanse huishoudens tot de “C” klasse behoren en een maandelijks inkomen hebben van 425 tot 1.836 euro. Fitzpatrick zegt er wel duidelijk bij dat Brazilië nog lang niet kan beschouwd worden als een “bourgeois” natie in de Europese zin van het woord, en dat er nog steeds veel armoede bestaat.

Hij haalt een studie aan van de “FGV business school” waarin de economist Marcelo Néri de groeiende werkgelegenheid in Brazilië en de verbeterde Braziliaanse economie als voornaamste redenen aanhaalt voor deze doorbraak. Ondanks zijn eenvoudige afkomst krijgt president Lula een pluim van Néri voor zijn politiek waardoor minstens 20 miljoen Brazilianen naar de middenklasse konden opschuiven. Ook Fitzpatrick spreekt in lovende woorden over Lula maar verwijst ook naar de demografische evolutie: de gemiddelde Braziliaanse familie had 1,6 kinderen in 2001, vergeleken met 5,8 in 1970. Daarna legt hij uit wat volgens hem het verschil is tussen de Europese en Braziliaanse middenklasse en haalt er figuren als Orwell, Dickens, Somerset Maugham, George Bernard Shaw en John Fowles bij om zijn stelling te staven.

Bekende kranten berichten regelmatig over de groei van de “Classe Media”

Het komt er op neer dat de Braziliaanse middenklasse enkel in verhouding staat tot het inkomen, en niet tot afkomst, opvoeding en dergelijke meer. Het feit dat een gemiddeld maandelijks inkomen in Brazilië van 350 euro volstaat om bij de middenklasse te horen geeft aan dat de Braziliaanse lonen erg laag zijn. Zijn redenering dat een familie veel meer moet verdienen om uitgaven te dekken als privé scholen en ziekteverzekeringen (omdat de publieke gezondheidszorg en opvoeding nog steeds te wensen overlaat) is correct. Het bekende tijdschrift Epoca gaf een goed voorbeeld van een typische nieuwe middenklasse familie. De 34-jarige Josineide Mendes Tavares werkt als manicure in de betere buurten van Rio de Janeiro en heeft daardoor een maandelijks inkomen van 600 tot 800 euro. Ze woont met haar twee kinderen in de favela Rocinha in een kleine woning van 35 vierkante meter. Ze heeft een nieuwe televisie met kabelaansluiting, een DVD speler, een vaatmachine en een kleerkast gevuld met stijlvolle kledij. Ze heeft net een nieuwe koelkast en diepvriezer gekocht op afbetaling en beschikt over drie gsm’s om in contact te blijven met haar klanten. Statistisch gezien behoort deze vrouw nu tot de middenklasse, maar een Europeaan of een Amerikaan zou dergelijke leefomstandigheden niet als middenklasse bestempelen.

Leuk speelgoed als digitale camera’s zijn niet langer een privilege voor de rijken

Wat de bourgeoisie betreft, die bestaat wel degelijk in Brazilië, maar dan vooral bij hen die het (heel) goed hebben. Er heerst veel sociale discriminatie bij Brazilianen, iets waar je als buitenstaander soms van opkijkt en wat doet terugdenken aan toestanden die ook ooit in Europa bestonden, lang geleden. De drempel tussen arm en rijk is nog steeds erg hoog in Brazilië. Het verschijnsel doet zich vooral voor in grotere steden, of in kleinere provinciestadjes. Het gaat om een soort mensen dat zijn neus ophaalt voor hen die het minder goed hebben. Rio de Janeiro is een goed voorbeeld. Rijken wonen in de zona sul, gewone mensen en armen in de zona norte. Beide groepen hebben weinig contacten. Een inwoner van de zona norte vindt al dat sjieke gedoe maar niks. Een inwoner van de zona sul kijkt wat neer op de zona norte en zou er niet willen wonen. Beide bevolkingsgroepen worden symbolisch gescheiden door het Cristo beeld op de Corcovado berg die met de rechterarm naar de rijken wijst, en met de linker naar de minder gefortuneerden. Wie meer wil lezen over de pro’s en con’s van de Braziliaanse maatschappij, klik hier.