Comando Vermelho 19/06/2008

In het bericht “Lesje leren” van twee dagen geleden kon u lezen hoe drie jongeren uit de favela Morro da Providência door een groepje soldaten van het leger overgeleverd werden aan een rivaliserende bende traficantes die de jongens martelden en om het leven brachten met in totaal 46 kogels om hen nadien te dumpen op een vuilhoop in de veraf gelegen wijk Gramacho in Duque de Caxias. Een federale rechter bepaalde gisteren dat het leger weg moet uit de Morro da Providência. De soldaten zullen vervangen worden door een peloton van de nationale veiligheid (Força Nacional), dit opdat de PAC werken zouden kunnen doorgaan onder veilige omstandigheden. Hoe valt de brutale moord op de drie jongeren nu te verklaren?

Eerst en vooral door het besluit van de betrokken luitenant en zijn soldaten om de jongens over te leveren aan een rivaliserende misdaadfractie, goed wetende welke gevolgen dit kon hebben, maar ook door de strijd tussen de verschillende misdaadfracties in Rio de Janeiro die elkaar bevechten om de macht. Wie de macht bepaald in een favela is er heer en meester; het gaat hier om veel geld, geld dat verdiend wordt door de drugshandel. Er zijn drie voorname misdaadfracties in Rio de Janeiro: het Comando Vermelho (CV), Amigo dos Amigos (ADA) en het Terceiro Comando Puro (TCP). De Morro da Providência is in handen van het Comando Vermelho, de Morro da Mineira (waar de drie jongens om het leven gebracht werden) ligt onder de knoet van Amigo dos Amigos. Deze laatsten ontstonden in 1998 toen een lid van het Comando Vermelho werd verbannen omdat hij een medestander had vermoord. Amigo dos Amigos beheersen ondermeer Rocinha, de grootste favela van Rio de Janeiro. Het Comando Vermelho (vermelho = rood) heeft een veel langere geschiedenis die begon in 1979, ten tijde van de militaire dictatuur.

Ruïnes van de beruchte gevangenis Colônia Penal Cândido Mendes
op het eiland Ilha Grande

Een groep linkse militanten werd destijds opgesloten in de beruchte gevangenis “Colônia Penal Cândido Mendes” (op het eiland Ilha Grande), ook wel “Caldeirão do Diabo” (duivelsketel) geheten. Van die gevangenis bestaan nu enkel nog ruïnes. De militanten kwamen terecht tussen gewone misdadigers die hen bestempelden als “Falange Vermelha” (wat zoveel betekent als de “rode bende”). De militanten begonnen zich al snel te organiseren tussen de gewone misdadigers en kwamen in opstand tegen de onmenselijke toestanden, eigen aan de gevangenis of veroorzaakt door de opgesloten criminelen. Hierdoor dwongen ze het respect af van de andere opgeslotenen. Ze belegden vergaderingen, begonnen met hongerstakingen, probeerden het leven in de gevangenis wat te verbeteren. Het waren echter niet de communisten die de criminelen leerden om zich te organiseren, dat was iets wat vanzelf ontstond omdat de andere gevangenen al snel inzagen dat ze op die manier veel meer konden bereiken. En zo ontstond stilaan het Comando Vermelho, de eerste groep misdadigers die zich organiseerden, een soort statuten opmaakten, een hiërarchie bepaalden binnen hun groep, de taken verdeelden, een gemeenschappelijke pot creëerden waarin elk lid zijn bijdrage moest stoppen. Het was ook door het verplichte samenleven met de linkse militanten dat de misdadigers guerrilla technieken leerden, hoe zelf wapens te maken, munitie, hoe die wapens te gebruiken, het onderscheid leerden tussen wapens voor een overval en heuse oorlogswapens, hoe een overval of ontvoering te plannen en uit te voeren, hoe te onderhandelen met de machthebbers om andere groepsleden vrij te krijgen, hoe advocaten inschakelen en nog veel meer details die ze konden gebruiken bij het uitoefenen van de misdaad.

In de helft van de jaren tachtig kwam er een einde aan de militaire dictatuur en tezelfdertijd begonnen de misdadigers in te zien dat er met de drugshandel veel meer te verdienen viel dan met andere dingen. Het was vanaf toen dat er een heuse oorlog begon om de macht, de monopolie van een bepaald gebied. Ze vochten om het meest leden te werven, de beste wapenleveranciers, toegang tot de beste leveranciers van drugs, de controle over de beste verkoopspunten (Boca de Fumo). De aanpak van de autoriteiten tegen die plotse opkomst van de drugshandel was desastreus. Gevangen genomen criminelen werden telkens in verschillende gevangenissen opgesloten waardoor het Comando Vermelho enkel maar aangroeide en steeds meer leden kreeg. In enkele jaren tijd slaagde het Comando Vermelho erin om 70% van de drugshandel in Rio de Janeiro te controleren. Dat cijfer blijft wisselvallig. De concurrerende misdaadfracties ADA en TCP gaan erg driest te werk en als ze leden van de CV in handen krijgen zijn hun overlevingskansen zo goed als nihil. Andersom eveneens trouwens. Bij het groepje soldaten dat de drie jongeren naar de rivaliserende favela bracht zaten verscheidene mannen die zelf opgroeiden in Rio de Janeiro en maar al te goed wisten wat er ging gebeuren. De verantwoordelijke luitenant blijft echter volhouden dat hij de jongens enkel schrik wou aanjagen.

Video: Een interview met verscheidene leden van het Comando Vermelho.