Gevaar in de lucht, gevaar op de grond 24/05/2008

Het is bijna juni, een maand waarin vrijwel overal in Brazilië een “Festa Junina” plaatsvindt en waar letterlijk met vuur gespeeld wordt. Het feest staat ook bekend als “Festa de São João”. Er zijn ook andere heiligen die in die maand gevierd worden zoals Santo Antônio, São Pedro en São Marçal. Het feest is van Europese oorsprong maar wordt voornamelijk gevierd in Portugal (Santos Populares) en Brazilië.

Festa Junina: met vuur spelen

Het spelen met vuur is iets waar de Brazilianen blijkbaar een boontje voor hebben. Eerst en vooral: waar men ook gaat langs Braziliaanse wegen, altijd komt men wel een vuurtje tegen. Het lijkt wel of er geen andere oplossing bestaat voor het opruimen van eender welke overtolligheid. Vaak gaat het om groenafval, van composteren hebben ze nog niet gehoord. En dan is er het vuurwerk, iets wat in dit land ongetwijfeld een flink deel zou uitmaken van het BNP indien alle vuurwerk volgens de regels van de wet geproduceerd en verkocht zou worden. Het gaat heus niet alleen om het OOOHH! en AAAHH! vuurwerk in prachtige kleuren bij feestelijke gelegenheden als oudejaarsavond. Het afsteken van allerlei gewone knallers hoort bij het dagelijkse leven in Brazilië en er is zelfs geen aanleiding nodig om de buurt (en de dieren) op te schrikken met oorverdovend geknal. In favela’s gebruikt men dat geknal om de drugstrafikanten te waarschuwen dat de politie weer eens onderweg is voor een inval. Bij een belangrijke voetbalmatch hoef je niet aanwezig te zijn in Maracanâ om te weten wanneer er een goal gescoord wordt, de knallen laten het je weten. Al die heiligenfeesten gaan eveneens gepaard met geknal, liefst in grote aantallen. Dat is niet enkel in juni, ook bepaalde andere heiligen krijgen hun deel van de koek, op andere tijdstippen. Erger nog is de gewoonte om de piek van al dat gedonder rond 4 of 5 uur ‘s ochtends te laten plaatsvinden. Van slapen komt er dan niet veel meer in huis. En dan zijn er de ballons…

In beslag genomen ballons

Niet het soort ballons waar pater Adelir een reisje zonder retourticket mee maakte naar de Heer, maar reusachtige ballons die opzichtig beschilderd zijn met veel fantasie. Die ballons zijn zwevende vuurballen, best leuk om naar te kijken hoe ze langzaam opstijgen in de richting van de sterren, zeker in de duisternis. Onderaan die ballonnen hangt meestal een pak vuurwerk dat op een bepaalde hoogte begint te knallen met allerlei fraaie lichteffecten. Er is weinig verbeelding nodig om de andere kant van het verhaal te kennen, met name het gevaar dat ze opleveren. Het oplaten van dergelijke ballonnen is verboden. Er staat een gevangenisstraf op van 3 jaar en een forse boete. Er is een slagzin die zegt: “Balão no céu, perigo na terra”, of ook “Perigo no ar, perigo no chão” (Ballon in de lucht, gevaar op de grond, of, gevaar in de lucht, gevaar op de grond). Jaarlijks gebeuren er vele ongevallen, zowel met vuurwerk als met ballonnen. Indien iemand met vuurwerk knoeit en de boel ontploft in zijn eigen handen, dan kan je nog zeggen: eigen schuld, dikke bult. Maar als er zo een vuurbal op het dak van je woning valt, dan is het vrijwel onmogelijk om een schuldige te vinden, om nog maar te zwijgen over de mogelijke gevolgen.

Vuur op de Morro Dois Irmãos in Leblon, Rio de Janeiro.
Oorzaak: vallende ballon.

Onlangs kwam er zo ‘n ballon terecht in de luchthaven van Cumbica, Guarulhos (São Paulo), vlak naast een stilstaand vliegtuig met 4.000 liter kerosine in de brandstoftanks. Het ging niet alleen om een vuurbal maar meteen begon ook al het vuurwerk onderaan de ballon te ontploffen. Vorig jaar alleen al registreerden de Braziliaanse luchtvaartautoriteiten 104 ballons in luchtruimtes boven de luchthavens. Meer dan veertig van die ballons vielen in Cumbica. In totaal ontstonden vorig jaar 154 branden door het vallen van een ballon in São Paulo. Bewakers van de tien grote petrochemische bedrijven om en rond São Paulo zijn verplicht om hun ogen 24u per dag naar de hemel te richten. Een vallende ballon zou er een ramp op grote schaal kunnen veroorzaken.