Over Indianen en milieu 16/05/2008

Volgens gegevens van FUNAI (Fundação Nacional do Índio, een regeringsinstelling) leven er in Brazilië de dag van vandaag 512.000 Indianen. Schattingen van antropologen wijzen uit dat er 500 jaar geleden nog tussen 1 en 10 miljoen Indianen leefden in Brazilië. Met de komst van de Portugezen begon hun aantal aanzienlijk te slinken. Algemeen wordt aangenomen dat er enkel al in het Amazonië gebied meer dan vijf miljoen Indianen leefden voor de aankomst van de Portugezen en andere Europeanen. Taaldeskundigen zeggen dat er in die tijd binnen de grenzen van het huidige Brazilië om en bij 1.300 verschillende dialecten gesproken werden bij de toenmalige Indianen. Er wordt ook aangenomen dat die inheemse bevolking er al meer dan 12.000 jaar aanwezig was. Die bevolking werd door de immigranten als Indianen bestempeld, een onterechte omschrijving maar de naam bleef.

Indianen in Raposa Serra do Sol

Aan de vandaag overlevende Indianen werden verscheidene reservaten toegewezen die in totaal een oppervlakte beslaan van 106 miljoen hectaren. Dat komt neer op 12,56% van het Braziliaanse territorium. In totaal zijn er 615 reservaten, in diverse fases van uitvoering. In het huidige conflict in het reservaat Raposa Serra do Sol gaat het om de gronden die toegewezen werden aan de Ianomâmis Indianen. Het gebied bevindt zich in de staat Roirama, aan de grens met Venezuela en Guyana. De rechten van de Indianen werden al in de jaren dertig opgenomen in de Braziliaanse constitutie. Het proces van de demarcatie nam een aanvang in de jaren zeventig. Funai identificeerde het gebied in 1993. Administratief en fysiek werd het gebied toegewezen aan de Indianen door voormalig president Fernando Henrique Cardoso. De homologatie werd goedgekeurd door president Lula in 2005. Een kleine groep rijsttelers vestigde zich echter in het gebied in het begin van de jaren negentig. Zij breidden hun territorium uit, zelfs in de wetenschap dat het om staatsgronden ging die werden toegewezen aan de Indianen. Het zijn zij die nu in opstand komen tegen het feit dat de Indianen hen weg willen uit het gebied. Hierbij wordt bepaald grof spel gespeeld. Een aantal Indianen is tewerkgesteld bij de rijsttelers en zij worden gedwongen om kamp te kiezen voor hun patroons. De rijsttelers worden aangevoerd door Paulo César Quartiero die ook burgemeester is van het lokale stadje Paracaima. Vorige week kwam het tot een ernstig incident toen enkele Indianen probeerden binnen te dringen op zijn terrein. Quartiero stuurde er meteen zijn pistoleiros (gewapende privé bewakers) op af en er werd geschoten. Verscheidene Indianen werden zwaar gewond opgenomen in het ziekenhuis. Quartiero, zijn zoon en zes van zijn pistoleiros werden gearresteerd en naar Brasília gevoerd. Een week later werden ze weer vrijgelaten.

Paulo César Quartiero

Quartiero legde de volgende verklaring af: “De minister van justitie (Tarso Genro) stuurt een leger van 500 man naar ons op kosten van vadertje staat, en dat enkel om ons te vernederen, te intimideren en om de rijsttelers in de vuurlijn te plaatsen. Wie hier aan terrorisme doet is de minister“.

Het is het standpunt van de rijsttelers dat de regering de gebieden in handen wil geven van buitenlandse NGO’s en dat hierdoor de Braziliaanse soevereiniteit in het gedrang komt, een standpunt dat ook ingenomen wordt door een flink aantal ijzervreters bij het Braziliaanse leger.

Carlos Minc

De situatie van de Indianen kan gelinkt worden aan gelijkaardige problemen als de ontbossing van het Amazonië gebied met uitschieters als de strijd van Chico Mendes en de moord op de Amerikaanse non Dorothy Stang. Immer en altijd gaat het om conflicten waarbij het behoud van de natuur en het milieu in botsing komen met economische motieven. In het geval van de rijsttelers en illegale houtkappers gaat het bovendien om persoonlijk gewin. Maar er zijn ook politieke wrijvingen, getuige daarvan het recente ontslag van minister van milieu, Marina Silva. Zij ondernam vele pogingen om iets te doen aan de vernietiging van de natuur maar werd telkens weer gedwarsboomd. President Lula wist uiteindelijk Carlos Minc te overtuigen om de nieuwe minister van milieu te worden. Minc was de secretaris voor milieu in Rio de Janeiro. Er wacht Minc een zeer moeilijke taak. Hij is een zeer bekwame ambientalist maar dan vooral op stedelijk vlak. Het centrum van de Braziliaanse milieu problematiek ligt echter in de staten Amazonas, Pará, Roirama en Mato Grosso. Het laatste wat ze daar nodig hebben zijn meer steden.